Đề thi được thiết kế bám sát định hướng phát triển năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 do Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam ban hành. Cấu trúc đề không chỉ kiểm tra kiến thức lý thuyết đơn thuần mà còn tập trung đánh giá toàn diện các nhóm năng lực cốt lõi của môn Hóa học thông qua cả 3 phần thi (Một phương án đúng, Đúng/Sai và Trả lời ngắn).
1. Năng lực Nhận thức Hóa học
Đây là năng lực nền tảng, được phân bổ chủ yếu ở mức độ Biết và Hiểu (chiếm 80% thời lượng đề thi). Đề thi đánh giá học sinh ở các khía cạnh:
- Sự thích ứng với chuẩn quốc tế: Khả năng nhận diện và sử dụng thành thạo danh pháp IUPAC đối với tất cả các chất (như sodium, methane, ethyl acetate…), thay thế hoàn toàn cho hệ thống tên gọi cũ.
- Hệ thống hóa kiến thức: Khả năng nhớ và hiểu rõ cấu tạo, tính chất vật lý, hóa học đặc trưng của các hợp chất hữu cơ (ester, carbohydrate, polymer) và vô cơ (kim loại kiềm, kim loại chuyển tiếp, liên kết hóa học).
2. Năng lực Tìm hiểu Thế giới Tự nhiên dưới Góc độ Hóa học
Đề thi đã lồng ghép các câu hỏi liên quan đến kỹ năng thực hành và khai thác thông tin trực quan — một yêu cầu rất mới và quan trọng của Bộ Giáo dục nhằm xóa bỏ tình trạng “học vẹt”:
- Phân tích dữ liệu trực quan: Đánh giá khả năng đọc, hiểu và trích xuất thông tin từ đồ thị (tốc độ phản ứng) và bảng số liệu kỹ thuật (nhiệt độ sôi của các chất).
- Kỹ năng thực hành thí nghiệm: Khả năng quan sát, sơ đồ hóa và hiểu bản chất vận hành của các bộ dụng cụ thí nghiệm thực tế (phương pháp chưng cất) mà không cần sa đà vào các chi tiết thừa hay lý thuyết suông.
3. Năng lực Vận dụng Kiến thức, Kĩ năng đã học
Đây là nhóm năng lực tạo nên độ phân hóa mạnh mẽ cho đề thi, tập trung nhiều ở các câu hỏi Vận dụng và Vận dụng cao (20% cuối đề), đặc biệt là ở Phần II (Đúng/Sai) và Phần III (Trả lời ngắn):
- Giải quyết vấn đề thực tiễn và thời sự: Học sinh phải dùng tư duy hóa học để giải quyết các bài toán gắn liền với hơi thở cuộc sống và định hướng phát triển bền vững của Việt Nam. Ví dụ: Đánh giá hiệu quả năng lượng của xăng sinh học E10, giám sát nồng độ khí thải độc hại ($SO_2$) tại các khu công nghiệp, hay kiểm định chất lượng dược phẩm (thuốc bổ máu).
Tư duy logic và định lượng phức hợp: Ở các câu hỏi cuối yêu cầu học sinh không chỉ làm toán hóa học thuần túy, mà phải xâu chuỗi dữ kiện, biện luận cấu trúc chất béo dựa trên tỷ lệ sản phẩm, và đưa ra kết quả chính xác tuyệt đối mà không thể dựa vào yếu tố may rủi như trắc nghiệm truyền thống.
